Από τα αρχαία χρόνια η Σελήνη συνοδεύεται από μύθους: προκαλεί τρέλα, φέρνει μωρά, ξυπνά τους λυκανθρώπους. Κάποια από την επιρροή της είναι απολύτως πραγματική και μετρήσιμη, όπως οι παλίρροιες. Άλλα ανήκουν περισσότερο στη λαογραφία. Ας βάλουμε τα πράγματα στη σειρά.
Πώς δημιουργούνται οι παλίρροιες
Η βαρύτητα της Σελήνης έλκει τη Γη, αλλά όχι εξίσου σε όλα τα σημεία της: η πλευρά που βλέπει προς τη Σελήνη έλκεται λίγο περισσότερο από το κέντρο, και το κέντρο λίγο περισσότερο από την απέναντι πλευρά. Αυτή η διαφορά δημιουργεί δύο «φουσκώματα» των ωκεανών, ένα προς τη Σελήνη και ένα στην αντίθετη πλευρά. Καθώς η Γη περιστρέφεται, οι περισσότερες ακτές περνούν από δύο πλημμυρίδες και δύο αμπώτιδες περίπου κάθε ημέρα, με τις ώρες να μετατοπίζονται λίγο αργότερα κάθε μέρα.
Ο ρόλος του Ήλιου
Και ο Ήλιος προκαλεί παλίρροιες, μικρότερες όμως από της Σελήνης επειδή είναι πολύ πιο μακριά. Όταν Ήλιος, Γη και Σελήνη ευθυγραμμίζονται, στη νέα σελήνη και στην πανσέληνο, οι επιδράσεις αθροίζονται και έχουμε πιο έντονες παλίρροιες. Όταν σχηματίζουν ορθή γωνία, στα τέταρτα της Σελήνης, οι παλίρροιες είναι πιο ήπιες.
Γιατί στην Ελλάδα δεν τις προσέχουμε
Η Μεσόγειος είναι σχετικά κλειστή θάλασσα, οπότε οι παλίρροιες στις περισσότερες ελληνικές ακτές είναι μικρές, συνήθως λίγων εκατοστών. Σε ορισμένους ωκεάνιους κόλπους, αντίθετα, η διαφορά στάθμης μπορεί να ξεπερνά τα δέκα μέτρα. Ενδιαφέρουσα εξαίρεση στη χώρα μας είναι ο Εύριπος της Χαλκίδας, όπου το στενό κανάλι κάνει τα ρεύματα να αλλάζουν κατεύθυνση με θεαματικό τρόπο.
Η Σελήνη δεν φωνάζει, απλώς τραβά, και ολόκληροι ωκεανοί υπακούν.
Οι μύθοι της πανσελήνου
Πολλοί πιστεύουν ότι στην πανσέληνο αυξάνονται οι γεννήσεις, τα ατυχήματα, οι επισκέψεις στα επείγοντα ή η «παράξενη» συμπεριφορά. Αυτοί οι ισχυρισμοί έχουν εξεταστεί σε πολλές μελέτες, και στη συντριπτική τους πλειονότητα δεν έχει βρεθεί σταθερή και επαναλήψιμη σχέση.
- Η παλιρροϊκή επίδραση της Σελήνης στο ανθρώπινο σώμα είναι ασήμαντη, γιατί αφορά τεράστιους όγκους νερού και όχι ένα μικρό σώμα.
- Θυμόμαστε πιο εύκολα μια «τρελή» νύχτα όταν υπάρχει πανσέληνος, και ξεχνάμε τις υπόλοιπες. Είναι η λεγόμενη επιλεκτική μνήμη.
Και ο ύπνος;
Εδώ τα πράγματα είναι πιο ανοιχτά. Ορισμένες μελέτες έχουν αναφέρει μικρές διαφορές στον ύπνο γύρω από την πανσέληνο, ενώ άλλες δεν τις επιβεβαίωσαν. Μια εύλογη εξήγηση είναι απλώς το περισσότερο φως τη νύχτα, ειδικά παλαιότερα, χωρίς τεχνητό φωτισμό. Το ζήτημα δεν έχει κλείσει.
Μια Σελήνη που απομακρύνεται
Ένα λιγότερο γνωστό αλλά καλά τεκμηριωμένο γεγονός: οι παλίρροιες «φρενάρουν» ελαφρά την περιστροφή της Γης και σπρώχνουν τη Σελήνη σιγά σιγά μακριά, λίγα εκατοστά τον χρόνο. Αυτό έχει μετρηθεί με ακτίνες λέιζερ που ανακλώνται σε κάτοπτρα που άφησαν οι αποστολές στη σεληνιακή επιφάνεια. Γι’ αυτό επίσης βλέπουμε πάντα την ίδια πλευρά της: η βαρυτική αλληλεπίδραση έχει «κλειδώσει» την περιστροφή της.
Η Σελήνη, λοιπόν, έχει πραγματική δύναμη πάνω στον πλανήτη μας, απλώς όχι εκεί που συνήθως την αναζητούμε. Η πανσέληνος μένει ένα υπέροχο θέαμα, και αυτό αρκεί.
