Θεωρούμε δεδομένο ότι ο κόσμος έχει τα χρώματα που βλέπουμε. Στην πραγματικότητα, τα χρώματα δεν «υπάρχουν» έξω από εμάς με τον τρόπο που τα αντιλαμβανόμαστε, είναι η ερμηνεία του εγκεφάλου για διαφορετικά μήκη κύματος φωτός. Και κάθε είδος ζώου κάνει τη δική του ερμηνεία. Μερικά βλέπουν λιγότερα από εμάς, άλλα πολύ περισσότερα.
Η δική μας παλέτα
Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν τρεις τύπους κωνίων στον αμφιβληστροειδή, ευαίσθητους περίπου στο κόκκινο, το πράσινο και το μπλε. Από τον συνδυασμό τους προκύπτουν όλες οι αποχρώσεις που διακρίνουμε. Το υπεριώδες και το υπέρυθρο φως, όμως, μένουν αόρατα για εμάς.
Σκύλοι και γάτες: λιγότερα χρώματα, περισσότερη νύχτα
Οι σκύλοι έχουν κυρίως δύο τύπους κωνίων. Δεν βλέπουν σε ασπρόμαυρο, όπως λέει ο παλιός μύθος, αλλά διακρίνουν κυρίως μπλε και κίτρινες αποχρώσεις, ενώ το κόκκινο και το πράσινο μάλλον τους μοιάζουν παρόμοια. Οι γάτες βλέπουν επίσης περιορισμένη γκάμα χρωμάτων, αλλά τα καταφέρνουν πολύ καλύτερα από εμάς στο αμυδρό φως, χάρη και σε ένα ανακλαστικό στρώμα πίσω από τον αμφιβληστροειδή. Αυτό κάνει τα μάτια τους να «λάμπουν» στο σκοτάδι.
Ο ταύρος και το κόκκινο πανί
Οι ταύροι, όπως και τα περισσότερα βοοειδή, δεν φαίνεται να ξεχωρίζουν ιδιαίτερα το κόκκινο. Αυτό που προκαλεί την αντίδραση είναι κυρίως η κίνηση του πανιού, όχι το χρώμα του.
Μέλισσες: τα κρυφά σχέδια των λουλουδιών
Οι μέλισσες δεν βλέπουν καλά το κόκκινο, βλέπουν όμως υπεριώδες φως. Πολλά λουλούδια που σε εμάς φαίνονται μονόχρωμα έχουν στο υπεριώδες σχέδια, κηλίδες ή «διαδρόμους» που οδηγούν στο νέκταρ. Είναι σαν πινακίδες προσγείωσης φτιαγμένες ειδικά για επικονιαστές.
Ένα λιβάδι που σε εμάς φαίνεται απλώς όμορφο, για μια μέλισσα είναι ένας χάρτης γεμάτος οδηγίες.
Πουλιά: τέσσερα χρώματα αντί για τρία
Πολλά πουλιά έχουν τέσσερις τύπους κωνίων, ανάμεσά τους έναν ευαίσθητο στο υπεριώδες. Έτσι, φτερώματα που για εμάς μοιάζουν ίδια σε αρσενικό και θηλυκό, μπορεί για τα ίδια τα πουλιά να διαφέρουν εντυπωσιακά. Η όρασή τους τα βοηθά επίσης να εντοπίζουν ώριμους καρπούς.
Η γαρίδα-μάντις και το παράδοξό της
Η γαρίδα-μάντις, ένα θαλάσσιο καρκινοειδές, έχει πολύ περισσότερους τύπους φωτοϋποδοχέων από εμάς, πάνω από δέκα. Για χρόνια υποθέταμε ότι βλέπει έναν απίστευτα πλούσιο κόσμο χρωμάτων. Πειράματα έδειξαν όμως ότι δεν ξεχωρίζει κοντινές αποχρώσεις καλύτερα από εμάς. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι αναγνωρίζει τα χρώματα πολύ γρήγορα, χωρίς πολύπλοκη επεξεργασία. Το θέμα εξακολουθεί να ερευνάται.
Φίδια που «βλέπουν» τη θερμότητα
Ορισμένα φίδια, όπως οι κροταλίες και οι πύθωνες, έχουν ειδικά όργανα στο κεφάλι που ανιχνεύουν την υπέρυθρη ακτινοβολία, δηλαδή τη θερμότητα των σωμάτων. Δεν πρόκειται για όραση με τα μάτια, αλλά ο εγκέφαλός τους συνδυάζει αυτή την πληροφορία με την εικόνα, ώστε να εντοπίζουν θερμόαιμη λεία ακόμη και στο σκοτάδι.
Γιατί έχει σημασία
- Μας βοηθά να κατανοήσουμε την επικονίαση και τη σχέση φυτών και εντόμων.
- Εξηγεί γιατί τα χρώματα των ζώων εξελίχθηκαν όπως εξελίχθηκαν.
- Μας διδάσκει ταπεινότητα: αυτό που βλέπουμε είναι μόνο μια εκδοχή της πραγματικότητας.
Την επόμενη φορά που θα κοιτάξετε ένα λουλούδι, θυμηθείτε ότι ίσως έχει κι άλλα χρώματα, που απλώς δεν φτιάχτηκαν για τα δικά σας μάτια.
