Στην Ελλάδα το ξέρουμε κυρίως από τα κάρβουνα και τις ταβέρνες του λιμανιού. Όμως το χταπόδι είναι ένα από τα πιο εκπληκτικά ζώα που έχει δημιουργήσει η εξέλιξη. Η ανατομία και η συμπεριφορά του είναι τόσο διαφορετικές από τις δικές μας που πολλοί το αποκαλούν, μισοαστεία μισοσοβαρά, «εξωγήινο». Ας δούμε γιατί.
Τρεις καρδιές και μπλε αίμα
Το χταπόδι έχει τρεις καρδιές: δύο στέλνουν αίμα στα βράγχια και μία στο υπόλοιπο σώμα. Το αίμα του είναι γαλαζωπό, γιατί για τη μεταφορά οξυγόνου χρησιμοποιεί μια πρωτεΐνη με χαλκό, την αιμοκυανίνη, αντί για την αιμοσφαιρίνη με σίδηρο που έχουμε εμείς. Η λύση αυτή θεωρείται ότι το βοηθά σε κρύα νερά με λίγο οξυγόνο.
Ένα μυαλό σε οκτώ πλοκάμια
Το νευρικό του σύστημα περιλαμβάνει εκατοντάδες εκατομμύρια νευρώνες, και το μεγαλύτερο μέρος τους δεν βρίσκεται στο κεφάλι αλλά στα πλοκάμια. Κάθε πλοκάμι μπορεί να «ψηλαφίσει», να γευτεί με τις βεντούζες του και να αντιδράσει σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα. Είναι σαν να έχει έναν κεντρικό εγκέφαλο και οκτώ βοηθούς που παίρνουν τοπικές αποφάσεις.
Ο μάστορας της μεταμφίεσης
Στο δέρμα του υπάρχουν χιλιάδες κύτταρα με χρωστικές, τα χρωματοφόρα, που ανοιγοκλείνουν με μύες. Έτσι το χταπόδι αλλάζει χρώμα σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Μπορεί ακόμη να αλλάξει την υφή του δέρματος, ώστε να μοιάζει με βράχο ή φύκι. Το πιο παράξενο: σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε, τα μάτια του δεν διακρίνουν χρώματα όπως τα δικά μας. Το πώς πετυχαίνει τόσο τέλειο καμουφλάζ είναι ακόμη αντικείμενο έρευνας.
Το χταπόδι μας θυμίζει ότι η εξυπνάδα δεν χρειάζεται κόκαλα, ούτε καν πρόσωπο που να μοιάζει με το δικό μας.
Εξυπνάδα χωρίς σκελετό
Στα εργαστήρια και στα ενυδρεία τα χταπόδια έχουν δείξει απίστευτες ικανότητες:
- ανοίγουν βάζα με βιδωτό καπάκι για να φτάσουν στη λεία,
- δραπετεύουν από δεξαμενές περνώντας από μικρά ανοίγματα, αφού δεν έχουν σκληρά οστά,
- φαίνεται να ξεχωρίζουν ανθρώπους που τους φέρθηκαν διαφορετικά,
- ορισμένα είδη μεταφέρουν κελύφη ή κομμάτια καρύδας για να τα χρησιμοποιήσουν ως καταφύγιο.
Μια σύντομη, έντονη ζωή
Παρά την ευφυΐα τους, τα περισσότερα χταπόδια ζουν μόλις ένα με δύο χρόνια. Η θηλυκιά γεννά χιλιάδες αυγά, τα προστατεύει και τα αερίζει για εβδομάδες χωρίς να τρώει, και συνήθως πεθαίνει λίγο μετά την εκκόλαψη. Το ότι δεν προλαβαίνουν να μάθουν από τους γονείς τους κάνει την εξυπνάδα τους ακόμη πιο εντυπωσιακή.
Είναι τελικά εξωγήινο;
Κατά καιρούς κυκλοφορούν στο διαδίκτυο ισχυρισμοί ότι το χταπόδι ήρθε από το διάστημα. Δεν υπάρχει καμία επιστημονική βάση γι’ αυτό. Το γονιδίωμά του δείχνει ξεκάθαρα ότι ανήκει στα μαλάκια, συγγενεύει με τα καλαμάρια, τις σουπιές και, πιο μακρινά, με τα σαλιγκάρια. Ενδιαφέρον έχει πάντως ότι τα χταπόδια «διορθώνουν» σε μεγάλο βαθμό το γενετικό τους μήνυμα, το RNA, σε ποσοστό πολύ υψηλότερο από τα περισσότερα ζώα.
Τι κρατάμε
Το χταπόδι είναι η απόδειξη ότι η Γη έχει ήδη τους δικούς της «εξωγήινους». Την επόμενη φορά που θα δείτε ένα να κρύβεται ανάμεσα στα βράχια σε μια ελληνική ακρογιαλιά, αφιερώστε του ένα λεπτό παρατήρησης. Ίσως σας παρατηρεί κι εκείνο.
