Το κάνουμε όλοι, αρκετές φορές την ημέρα, συχνά χωρίς να το καταλάβουμε. Το χασμουρητό μοιάζει απλό, όμως οι επιστήμονες εξακολουθούν να συζητούν τι ακριβώς εξυπηρετεί. Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο παράξενο: είναι από τις λίγες συμπεριφορές που «κολλάνε» από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ίσως χασμουρηθείτε και μόνο διαβάζοντας αυτό το κείμενο.
Ένα αντανακλαστικό παλαιότερο κι από εμάς
Το χασμουρητό δεν είναι ανθρώπινη αποκλειστικότητα. Χασμουριούνται οι γάτες, οι σκύλοι, τα λιοντάρια, οι πίθηκοι, ακόμη και πολλά πουλιά και ερπετά. Στους ανθρώπους έχει παρατηρηθεί με υπερήχους ήδη από τη ζωή μέσα στη μήτρα. Όταν μια συμπεριφορά είναι τόσο διαδεδομένη στο ζωικό βασίλειο, οι βιολόγοι υποψιάζονται ότι κάποια χρησιμότητα έχει.
Ο μύθος του οξυγόνου
Για δεκαετίες ακούγαμε ότι χασμουριόμαστε επειδή ο οργανισμός χρειάζεται περισσότερο οξυγόνο. Η εξήγηση ακούγεται λογική, αλλά δεν έχει στηριχθεί από τα πειράματα: όταν οι άνθρωποι αναπνέουν αέρα πλουσιότερο σε οξυγόνο ή φτωχότερο σε διοξείδιο του άνθρακα, δεν χασμουριούνται αισθητά λιγότερο. Έτσι η θεωρία αυτή έχει σε μεγάλο βαθμό εγκαταλειφθεί.
Οι επικρατέστερες εξηγήσεις
Σήμερα συζητούνται κυρίως δύο ιδέες, χωρίς να υπάρχει τελική ετυμηγορία:
- Δροσισμός του εγκεφάλου: η βαθιά εισπνοή και το τέντωμα του σαγονιού αυξάνουν τη ροή αίματος και ίσως βοηθούν τον εγκέφαλο να ρυθμίσει τη θερμοκρασία του. Κάποιες παρατηρήσεις δείχνουν ότι χασμουριόμαστε διαφορετικά ανάλογα με τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος.
- Αλλαγή «ταχύτητας»: χασμουριόμαστε συχνά σε μεταβάσεις, όταν ξυπνάμε, πριν κοιμηθούμε ή όταν βαριόμαστε. Ίσως το χασμουρητό βοηθά τον οργανισμό να περάσει από τη μία κατάσταση εγρήγορσης στην άλλη.
Οι δύο εξηγήσεις δεν αποκλείουν απαραίτητα η μία την άλλη.
Γιατί κολλάει;
Το «μεταδοτικό» χασμουρητό είναι πολύ καλά τεκμηριωμένο. Αρκεί να δούμε, να ακούσουμε ή απλώς να σκεφτούμε κάποιον που χασμουριέται. Έχει παρατηρηθεί και σε χιμπατζήδες, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι και κάποιοι σκύλοι «κολλάνε» από τους ανθρώπους τους.
Η πιο δημοφιλής εξήγηση το συνδέει με την κοινωνική σύνδεση και την ενσυναίσθηση. Αρκετές έρευνες έχουν βρει ότι «κολλάμε» ευκολότερα από οικεία πρόσωπα παρά από αγνώστους, και ότι τα πολύ μικρά παιδιά σπάνια χασμουριούνται μιμητικά. Άλλοι ερευνητές, όμως, θεωρούν τη σχέση πιο χαλαρή και επισημαίνουν ότι ρόλο παίζουν η προσοχή, η ηλικία και η κούραση.
Το χασμουρητό είναι ίσως ο πιο αθόρυβος τρόπος να πούμε στους γύρω μας «είμαι κι εγώ εδώ, στον ίδιο ρυθμό με εσάς».
Πότε αξίζει να το προσέξουμε
Το συχνό χασμουρητό είναι σχεδόν πάντα αθώο και δείχνει απλώς κούραση ή ανία. Αν όμως συνοδεύεται από έντονη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας ή άλλα ασυνήθιστα συμπτώματα, ίσως αξίζει μια κουβέντα με τον γιατρό, καθώς μπορεί να σχετίζεται με ποιότητα ύπνου ή φάρμακα.
Κλείνοντας
Ένα αντανακλαστικό που κρατά λίγα δευτερόλεπτα εξακολουθεί να κρύβει μυστικά. Ξέρουμε σίγουρα ότι δεν οφείλεται απλώς στην έλλειψη οξυγόνου και ότι έχει έντονη κοινωνική διάσταση. Τα υπόλοιπα, όπως συμβαίνει συχνά στην επιστήμη, είναι ακόμη υπό διερεύνηση. Αν χασμουρηθήκατε στο μεταξύ, δεν φταίτε εσείς, φταίει το θέμα.
