Ήταν τόσο ζωντανό που ορκιζόσασταν ότι θα το θυμάστε για πάντα. Πέντε λεπτά αργότερα, στο μπάνιο, έχει μείνει μόνο μια θολή αίσθηση. Το να ξεχνάμε τα όνειρα είναι από τις πιο κοινές ανθρώπινες εμπειρίες. Η εξήγηση δεν βρίσκεται στο ότι τα όνειρα είναι «ασήμαντα», αλλά στη χημεία του εγκεφάλου τη νύχτα.
Ονειρευόμαστε περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
Οι περισσότεροι άνθρωποι ονειρεύονται κάθε νύχτα, ακόμη κι όσοι λένε ότι «δεν βλέπουν ποτέ όνειρα». Τα πιο έντονα και αφηγηματικά όνειρα συνδέονται κυρίως με τη φάση REM, τη φάση των γρήγορων κινήσεων των ματιών, που επανέρχεται αρκετές φορές μέσα στη νύχτα. Όνειρα όμως εμφανίζονται και σε άλλα στάδια του ύπνου. Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για έλλειψη ονείρων αλλά για έλλειψη ανάμνησης.
Ο εγκέφαλος δεν «πατάει εγγραφή»
Για να μείνει κάτι στη μνήμη, ο εγκέφαλος πρέπει να το κωδικοποιήσει και να το αποθηκεύσει. Στον ύπνο REM αρκετοί μηχανισμοί που βοηθούν σε αυτό λειτουργούν διαφορετικά. Μια χημική ουσία που σχετίζεται με την προσοχή και την εγρήγορση, η νοραδρεναλίνη, βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Παράλληλα, η επικοινωνία του ιππόκαμπου, μιας περιοχής-κλειδί για τις νέες αναμνήσεις, με τον υπόλοιπο εγκέφαλο φαίνεται να αλλάζει. Το αποτέλεσμα θυμίζει ταινία που προβάλλεται χωρίς να γράφεται πουθενά.
Τα κρίσιμα πρώτα λεπτά
Όταν ξυπνάμε, το όνειρο υπάρχει για λίγο σαν εύθραυστο ίχνος. Αν δεν του δώσουμε προσοχή, η καθημερινότητα το σβήνει γρήγορα. Μερικοί παράγοντες παίζουν ρόλο:
- Πότε ξυπνάμε: αν ξυπνήσουμε μέσα σε φάση REM ή αμέσως μετά, θυμόμαστε πολύ ευκολότερα.
- Πώς ξυπνάμε: το απότομο ξυπνητήρι και το άμεσο «τρέξιμο» μάς αποσπούν.
- Το ενδιαφέρον μας: όσοι δίνουν σημασία στα όνειρά τους τείνουν να τα θυμούνται συχνότερα.
Τα όνειρα δεν χάνονται επειδή δεν ήταν σημαντικά, χάνονται επειδή κανείς δεν πρόλαβε να τα σημειώσει.
Μήπως ξεχνάμε για καλό;
Ορισμένοι ερευνητές υποθέτουν ότι η λήθη των ονείρων έχει και πρακτική χρησιμότητα: αν θυμόμασταν κάθε ονειρική σκηνή με την ίδια ζωντάνια όπως τα πραγματικά γεγονότα, ίσως να μπερδεύαμε το φανταστικό με το αληθινό. Πρόκειται για ενδιαφέρουσα ιδέα, όχι για αποδεδειγμένο γεγονός. Το τι ακριβώς εξυπηρετούν τα όνειρα παραμένει ανοιχτό ερώτημα.
Πώς να θυμάστε περισσότερα
Αν θέλετε να «κρατήσετε» τα όνειρά σας, δοκιμάστε:
- Μείνετε ακίνητοι για λίγα δευτερόλεπτα μόλις ανοίξετε τα μάτια και ανακαλέστε τι βλέπατε.
- Κρατήστε ένα σημειωματάριο δίπλα στο κρεβάτι και γράψτε έστω λέξεις-κλειδιά.
- Μην πιάσετε αμέσως το κινητό, γιατί οι ειδοποιήσεις σβήνουν το ίχνος.
- Πριν κοιμηθείτε, πείτε στον εαυτό σας ότι θέλετε να θυμηθείτε.
- Κοιμηθείτε αρκετά, αφού οι μεγαλύτερες φάσεις REM έρχονται προς το πρωί.
Το συμπέρασμα
Η λήθη των ονείρων δεν είναι ελάττωμα αλλά φυσιολογική συνέπεια του τρόπου που λειτουργεί ο κοιμισμένος εγκέφαλος. Με λίγη προσοχή τα πρώτα λεπτά της ημέρας, μπορείτε να διασώσετε περισσότερα από τα νυχτερινά σας «ταξίδια» και ίσως να ανακαλύψετε ότι ονειρεύεστε πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζατε.
