Πώς μετράς την εξυπνάδα ενός πλάσματος που δεν μιλά τη γλώσσα σου; Οι επιστήμονες δεν έχουν ένα ενιαίο «τεστ IQ» για τα ζώα, γιατί κάθε είδος είναι προσαρμοσμένο σε διαφορετικό περιβάλλον. Παρ’ όλα αυτά, κάποια ζώα ξεχωρίζουν σταθερά σε δοκιμασίες που αφορούν επίλυση προβλημάτων, μνήμη, χρήση εργαλείων και κοινωνική κατανόηση. Η σειρά παρακάτω δεν είναι επίσημη κατάταξη, αλλά μια περιήγηση στους πιο εντυπωσιακούς.
1. Χιμπατζήδες
Οι στενότεροι συγγενείς μας χρησιμοποιούν κλαδιά για να «ψαρεύουν» τερμίτες και πέτρες για να σπάνε καρύδια. Διαφορετικές ομάδες έχουν διαφορετικές συνήθειες, κάτι που πολλοί ερευνητές περιγράφουν ως στοιχειώδη κουλτούρα.
2. Ουρακοτάγκοι
Είναι γνωστοί για την υπομονή και την ικανότητα να σχεδιάζουν. Έχουν παρατηρηθεί να χρησιμοποιούν φύλλα σαν ομπρέλα και κλαδιά ως εργαλεία.
3. Δελφίνια
Ζουν σε πολύπλοκες κοινωνικές ομάδες και χρησιμοποιούν χαρακτηριστικά σφυρίγματα που λειτουργούν σαν «ονόματα». Ορισμένα ρινοδέλφινα προστατεύουν το ρύγχος τους με σφουγγάρια όταν ψάχνουν τροφή στον βυθό.
4. Ελέφαντες
Η μνήμη τους είναι πράγματι εντυπωσιακή: οι γηραιότερες θηλυκές οδηγούν την αγέλη σε πηγές νερού που θυμούνται από παλιά. Δείχνουν επίσης έντονο ενδιαφέρον για τα λείψανα νεκρών μελών του είδους τους.
5. Κοράκια και κουρούνες
Η οικογένεια των κορακοειδών είναι η «ιντελιγκέντσια» των πουλιών. Οι κουρούνες της Νέας Καληδονίας κατασκευάζουν γάντζους από κλαδάκια, ενώ σε πειράματα κοράκια έχουν λύσει γρίφους πολλών βημάτων.
6. Παπαγάλοι
Οι γκρίζοι παπαγάλοι της Αφρικής έχουν δείξει σε μακροχρόνιες έρευνες ότι μπορούν να ξεχωρίζουν χρώματα, σχήματα και ποσότητες και να συνδέουν λέξεις με έννοιες, όχι απλώς να μιμούνται ήχους.
7. Χταπόδια
Χωρίς καμία συγγένεια με τα θηλαστικά, τα χταπόδια ανοίγουν βάζα, δραπετεύουν από ενυδρεία και αναγνωρίζουν πρόσωπα. Η νοημοσύνη τους εξελίχθηκε εντελώς ανεξάρτητα από τη δική μας.
8. Κίσσες
Είναι από τα ελάχιστα πουλιά που φαίνεται να περνούν το «τεστ του καθρέφτη», δηλαδή να αναγνωρίζουν το είδωλό τους, ικανότητα που για χρόνια θεωρούνταν προνόμιο των μεγάλων πιθήκων.
9. Χοίροι
Συχνά υποτιμημένοι, οι χοίροι μαθαίνουν γρήγορα, θυμούνται διαδρομές και μπορούν να χειριστούν απλούς μηχανισμούς σε πειράματα, με επιδόσεις που συγκρίνονται με εκείνες των σκύλων.
10. Σκύλοι
Η δική τους ιδιοφυΐα είναι κοινωνική. Κατανοούν το δείξιμο με το χέρι και διαβάζουν τις εκφράσεις μας. Μερικά σκυλιά έχουν μάθει τα ονόματα εκατοντάδων παιχνιδιών.
Η νοημοσύνη δεν είναι σκάλα με τον άνθρωπο στην κορυφή, αλλά ένα δάσος με χιλιάδες διαφορετικά μονοπάτια.
Τι μας διδάσκουν
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα δεν είναι ποιο ζώο «κερδίζει», αλλά ότι η εξυπνάδα εμφανίστηκε ξανά και ξανά, σε πλάσματα που απέχουν τεράστια εξελικτικά: πρωτεύοντα, πουλιά, κεφαλόποδα. Κάθε νέα έρευνα μάς υπενθυμίζει ότι μάλλον έχουμε υποτιμήσει τα μυαλά που μας περιβάλλουν, και ότι οφείλουμε να τα σεβόμαστε περισσότερο.
