Ακούγεται συχνά ότι χωρίς μέλισσες η ανθρωπότητα θα πεινούσε. Η αλήθεια είναι λίγο πιο σύνθετη, αλλά όχι λιγότερο ανησυχητική. Οι μέλισσες, και γενικότερα τα έντομα που επικονιάζουν, είναι από τους πιο αθόρυβους και πολύτιμους «εργάτες» της γεωργίας. Χωρίς αυτά, το πιάτο μας δεν θα άδειαζε εντελώς, αλλά θα γινόταν πολύ φτωχότερο.
Τι είναι η επικονίαση
Για να δώσουν καρπούς και σπόρους, πολλά φυτά χρειάζεται να μεταφερθεί γύρη από το ένα άνθος στο άλλο. Κάποια το πετυχαίνουν με τον αέρα, όμως πάρα πολλά βασίζονται σε ζώα: μέλισσες, πεταλούδες, μύγες, σκαθάρια, ακόμη και πουλιά ή νυχτερίδες. Οι μέλισσες ξεχωρίζουν, επειδή επισκέπτονται συστηματικά χιλιάδες άνθη για να συλλέξουν νέκταρ και γύρη.
Τι θα χάναμε
Οι διεθνείς οργανισμοί για τα τρόφιμα και τη βιοποικιλότητα εκτιμούν ότι η πλειονότητα των κύριων ειδών καλλιέργειας ωφελείται σε κάποιο βαθμό από τους επικονιαστές. Ανάμεσά τους:
- φρούτα όπως μήλα, κεράσια, αχλάδια και φράουλες,
- ξηροί καρποί, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα αμύγδαλα,
- λαχανικά όπως κολοκύθια, αγγούρια και πεπόνια,
- καλλιέργειες για σπόρους και ζωοτροφές, όπως το τριφύλλι,
- ο καφές και το κακάο, που ωφελούνται από επικονιαστές.
Γιατί ο τίτλος έχει ερωτηματικό
Τα βασικά δημητριακά, όπως το σιτάρι, το ρύζι και το καλαμπόκι, επικονιάζονται κυρίως με τον αέρα. Άρα χωρίς μέλισσες δεν θα χανόταν κάθε τροφή. Θα χάναμε όμως μεγάλο μέρος από τα φρούτα, τα λαχανικά και τους ξηρούς καρπούς που δίνουν βιταμίνες, ποικιλία και γεύση στη διατροφή μας, ενώ οι τιμές τους θα εκτινάσσονταν.
Κάθε τρίτη ή τέταρτη μπουκιά με χρώμα στο πιάτο μας έχει, κατά κάποιον τρόπο, περάσει πρώτα από ένα λουλούδι και μια μέλισσα.
Όχι μόνο η μέλισσα του μελιού
Όταν λέμε «μέλισσα» σκεφτόμαστε συνήθως τη μέλισσα του μελισσοκόμου. Υπάρχουν όμως χιλιάδες είδη άγριων μελισσών παγκοσμίως, πολλά μοναχικά, χωρίς κυψέλη και χωρίς μέλι. Πολλά από αυτά είναι εξίσου ή και περισσότερο αποδοτικοί επικονιαστές για ορισμένα φυτά. Η Ελλάδα, με την πλούσια χλωρίδα της, φιλοξενεί μεγάλη ποικιλία από αυτά.
Οι απειλές
- Απώλεια ενδιαιτημάτων: λιγότερα αγριολούλουδα, φράχτες και ακαλλιέργητες εκτάσεις.
- Φυτοφάρμακα: ορισμένες κατηγορίες εντομοκτόνων έχουν συνδεθεί με βλάβες στις μέλισσες.
- Παράσιτα και ασθένειες: το άκαρι βαρρόα είναι μεγάλος εχθρός των μελισσοσμηνών.
- Κλιματική αλλαγή: μπορεί να διαταράξει τον συγχρονισμό ανθοφορίας και δραστηριότητας των εντόμων.
Τι μπορούμε να κάνουμε
Δεν χρειάζεται να γίνουμε μελισσοκόμοι. Μπορούμε να φυτέψουμε αρωματικά και ντόπια φυτά στο μπαλκόνι, όπως θυμάρι, λεβάντα και ρίγανη, να αποφεύγουμε τα περιττά εντομοκτόνα, να αφήνουμε μια γωνιά του κήπου πιο «άγρια» και να στηρίζουμε τους τοπικούς μελισσοκόμους. Μικρές κινήσεις, που πολλαπλασιαζόμενες κάνουν τη διαφορά για τους μικρούς συμμάχους της τροφής μας.
