Ποτέ άλλοτε η πληροφορία δεν ήταν τόσο προσβάσιμη, και ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο εύκολο να διαδοθεί κάτι ψευδές. Μια ανάρτηση μπορεί να φτάσει σε χιλιάδες ανθρώπους μέσα σε λίγα λεπτά, πολύ πριν κάποιος ελέγξει αν ισχύει. Τα καλά νέα; Με λίγες απλές συνήθειες, ο καθένας μπορεί να γίνει πολύ πιο δύσκολος στόχος.
1. Ελέγξτε την πηγή
Ποιος δημοσιεύει την είδηση; Είναι ένα γνωστό μέσο ενημέρωσης με υπογραφές, στοιχεία επικοινωνίας και ταυτότητα, ή μια άγνωστη σελίδα; Προσέξτε τις διευθύνσεις που μιμούνται γνωστά sites με μια μικρή αλλαγή στο όνομα. Μια γρήγορη αναζήτηση για το ποιος βρίσκεται πίσω από τη σελίδα λέει πολλά.
2. Διαβάστε πέρα από τον τίτλο
Πολλοί κοινοποιούν χωρίς να ανοίξουν το άρθρο. Συχνά ο τίτλος υπερβάλλει ή λέει κάτι διαφορετικό από το κείμενο. Διαβάστε ολόκληρο το περιεχόμενο πριν σχηματίσετε άποψη.
3. Ψάξτε αν το γράφουν κι άλλοι
Αν μια είδηση είναι πραγματικά σημαντική, θα την αναφέρουν πολλά αξιόπιστα μέσα. Αν τη βρίσκετε μόνο σε μία ή δύο άγνωστες πηγές, να είστε επιφυλακτικοί.
4. Κοιτάξτε την ημερομηνία
Μια παλιά είδηση που ξανακυκλοφορεί σαν καινούργια είναι από τα πιο συνηθισμένα κόλπα παραπληροφόρησης. Γεγονότα περασμένων ετών παρουσιάζονται εκτός πλαισίου για να προκαλέσουν αντιδράσεις στο σήμερα.
Αν μια είδηση σας θυμώνει αμέσως, είναι ακριβώς η στιγμή να σταματήσετε και να την ελέγξετε.
5. Προσέξτε τα συναισθήματα που σας προκαλεί
Το ψεύτικο περιεχόμενο είναι συχνά σχεδιασμένο να προκαλεί έντονα συναισθήματα: θυμό, φόβο, αγανάκτηση. Όταν νιώθουμε έτσι, κοινοποιούμε πιο γρήγορα και σκεφτόμαστε λιγότερο. Τα πολλά θαυμαστικά, τα κεφαλαία και οι φράσεις του τύπου «αυτό δεν θέλουν να μάθετε» είναι προειδοποιητικά σημάδια.
6. Ελέγξτε φωτογραφίες και βίντεο
Μια φωτογραφία μπορεί να είναι αληθινή αλλά από άλλο γεγονός, άλλη χώρα ή άλλη χρονιά. Η αντίστροφη αναζήτηση εικόνας στις μηχανές αναζήτησης δείχνει πού αλλού έχει εμφανιστεί. Επιπλέον, η τεχνολογία επιτρέπει πλέον τη δημιουργία πολύ ρεαλιστικών ψεύτικων εικόνων, ήχων και βίντεο. Προσέξτε αφύσικες λεπτομέρειες, όπως χέρια, κείμενα σε φόντο, σκιές ή κινήσεις χειλιών που δεν ταιριάζουν με τον ήχο.
7. Ποιος λέει τι;
Αν η είδηση επικαλείται «ειδικούς» ή «επιστήμονες» χωρίς ονόματα, ή μια «μελέτη» χωρίς σύνδεσμο, ζητήστε την πρωτογενή πηγή. Όταν υπάρχει δήλωση συγκεκριμένου προσώπου, ελέγξτε αν την επιβεβαιώνουν επίσημα κανάλια ή αξιόπιστα μέσα.
8. Συμβουλευτείτε ιστοσελίδες ελέγχου γεγονότων
Υπάρχουν οργανισμοί, στην Ελλάδα και διεθνώς, που ειδικεύονται στον έλεγχο της εγκυρότητας ειδήσεων και ισχυρισμών που κυκλοφορούν. Μια αναζήτηση με τη βασική φράση της είδησης μαζί με λέξεις όπως «έλεγχος» ή «fact check» συχνά δίνει απαντήσεις.
Πριν πατήσετε «κοινοποίηση»
- Είμαι βέβαιος ότι ισχύει;
- Ξέρω από πού προέρχεται;
- Θα ήμουν πρόθυμος να το υπερασπιστώ αν κάποιος με ρωτούσε;
Αν δεν μπορείτε να απαντήσετε «ναι» σε όλα, η καλύτερη επιλογή είναι απλώς να μην το προωθήσετε. Η μάχη ενάντια στην παραπληροφόρηση δεν κερδίζεται μόνο από ειδικούς· κερδίζεται κάθε φορά που ένας από εμάς σταματά για λίγα δευτερόλεπτα πριν κοινοποιήσει.
